Ukubuyiselwa Kwezikweletu 'Ngamamitha Ahlakaniphile' Amasha we-Eskom: Ingabe u-50% Wesibonelelo sakho se-SASSA sika-R390 Usuphelile kakade ngo-2026?

By Sassa Information Portal Team

Funda mayelana nenqubomgomo entsha ye-Eskom ka-2026 ethatha imali yesibonelelo se-SASSA sika-R390 ngamamitha kagesi ahlakaniphile. Thola ukuthi ungazivikela kanjani kulo mthetho omusha wokudonswa kwezikweletu zomasipala.

Inkinga yama-R60 wezigidigidi: Kungani Isikhala Sakho Sikagesi Siyibhokisi Labo Eliqoqa Imali

SekunguMashi 2026, futhi kunenkinga ethule eyenzekayo ebhokisini likagesi. Inqubomgomo entsha ye-Eskom nomasipala basekhaya yokubuyisa izinkulungwane zezigidigidi zezikweletu ngamamitha ahlakaniphile ishaya kakhulu abantu baseNingizimu Afrika abancishwe amathuba. Ngibukele lokhu kwenzeka, futhi kucacile ukuthi lolu hlelo lokubuyisa izikweletu empeleni luyi-“ntela ethule” kwabampofu. Kumele wazi ukuthi lokhu kusebenza kanjani nokuthi yini ongayenza ukuze ulovikele inani lesibonelelo sakho se-SASSA sika-R390 ngaphambi kokuba ugesi wakho unqunywe kabili.

Ukusatshalaliswa okuphoqelekile kwamamitha kagesi ahlakaniphile eNingizimu Afrika yonke ekuqaleni kuka-2026 akuzenzakalelanga. Kuyimpendulo yokuphelelwa yithemba emgodini omkhulu wemali. Ngasekupheleni kuka-2025, imibiko yoMnyango Wezezimali Kazwelonke yakhombisa ukuthi isikweletu somasipala abasikweleta i-Eskom sase sikhule saba ngaphezulu kwama-R60 wezigidigidi. Ukuze kulungiswe lokhu, uhulumeni wethula i-‘Operation Vulindlela,’ enika omasipala amandla okuba nolaka ekuqoqeni abakukweletwayo. Ithuluzi labo elisha abalithandayo? Imitha ehlakaniphile (smart meter).

Indlela ‘Ukubuyiselwa Kwezikweletu Ngamamitha Ahlakaniphile’ Okusebenza Ngayo: Isinyathelo Ngesinyathelo Sokuhlulwa Ngokwezimali

Lawa mitha awafani namamitha akudala akhokhelwa kusengaphambili (prepaid) ayekunika kuphela lokho okukhokhele. Lezi zisetshenziswa zixhunywe ngqo enombolweni yakho kamazisi (ID) kanye ne-akhawunti yakho kamasipala. Lapho uzama ukuthenga ugesi, uhlelo luhlola ukuthi awukweleti yini imali yamanzi, intela yezakhiwo (rates), noma ukuqoqwa kukadoti. Ngaphambi kokuba uthole ne-kilowatt eyodwa, uhlelo luthatha ingxenye ukuze kukhokhwe lezo zikweletu zakudala.

Kubantu abathembela esibonelelweni se-SASSA sika-R390, lokhu kubuhlungu kakhulu. Kunikeza umuzwa wokuthi kukhona imbobo emthethweni; nakuba umthetho uthi uhulumeni akakwazi ukuthatha imali ngqo esibonelelweni sakho, bathole indlela yokuyibamba ngomzuzu ozama ukuyisebenzisa ngayo.

Nansi indlela lokhu okubukeka ngayo kumuntu ohlomula kwa-SASSA ngo-Mashi 2026:

  1. Uthola isibonelelo sakho: Isibonelelo sakho se-SRD sika-R390 sifika e-akhawuntini yakho. Ungabona ukuthi lokhu kwenzeka nini ekhasini lethu le-Payment Dates.
  2. Uyahamba uyothenga amandla: Thatha u-R100 kuleso sibonelelo uyothenga ugesi esitolo.
  3. Uhlelo luhlola umazisi wakho: Umthengisi ufaka inombolo yakho yemitha, bese uhlelo luhlonza ngokushesha isikweletu sakho sikamasipala sakudala.
  4. Imali iyashabalala: Uma umasipala wakho unomlinganiselo wokuqoqa ongu-50%, uhlelo luthatha u-R50 khona lapho.
  5. Uthola uhhafu kagesi: Uhamba nesiliphu samayunithi abiza u-R50. Omunye u-R50 uhambile, udliwe isikweletu okungenzeka ukuthi ubungazi nokuthi sikhulu kangaka.

Ngokushesha nje, u-R100 wakho usubiza uhhafu walokho obekuyikho.

Indawo Engabonakali Yenqubomgomo: Lapho Ukuvikelwa Kwabantu Kuhlangana Nokuqoqwa Kwezikweletu

Le nqubomgomo ikhombisa ukuntuleka okuphelele kokuxhumana kuhulumeni. Umnyango owodwa uzama ukuvimbela abantu ukuba bangafi yindlala, kanti omunye uthatha imali yabo yokudla ukuze ukhokhe izikweletu zamanzi zakudala. Kuyinhlakanhlaka. Kusukela ngoFebhuwari 2026, abantu abangaphezu kwezigidi ezingu-8.9 baphila ngalesi sibonelelo, osekuvele kungaphansi kakhulu komugqa wobumpofu wokudla ongu-R760.

Uchwepheshe wezinqubomgomo zomphakathi uDkt. Zama Khumalo uthi: “Ukubuyiselwa kwemali ngamamitha ahlakaniphile kuyisibonelo esihle sokucabanga kakahulumeni okuhlukene. Awukwazi ukuxazulula inkinga yemali engenayo ngokuthatha imali ehloselwe ukudla.” Uhlelo alunandaba noma isikweletu sakho besingalungile noma ubungakwazi ukukhokha ngoba ulahlekelwe umsebenzi. Luthatha nje imali. Kubantu isimo sabo sesibonelelo esivele singaqinisekile—into ongayibheka kuphothali ye-SRD Status Check—lokhu kulahlekelwa okwengeziwe kungaba isiphetho sendaba.

Uhlelo lwakho Lwezimo Ophuthumayo Lwezinyathelo ezi-4: Ungasivikela Kanjani Isibonelelo sakho sika-R390

Akudingeki ukuthi uhlale phansi uvumele lokhu kwenzeke. Ungathatha izinyathelo zokunciphisa umonakalo esibonelelweni sakho sika-R390, kodwa kumele ube matasa.

Isinyathelo 1: Thola isitatimende sakho manje. Musa ukulinda uze ube sesitolo bese imali iyanyamalala. Iya ehhovisi likamasipala noma ubheke iwebhusayithi yabo. Thola isitatimende esigcwele bese ubheka amaphutha.

Isinyathelo 2: Thola ukuthi badonsa malini. Shayela umasipala wakho ubuze ngokuqondile: “Liyini iphesenti lokuqoqwa kwezikweletu zakudala kumamitha akhokhelwa kusengaphambili?” Ingabe u-30%? Ingabe u-60%? Uyakudinga lokhu ukuze uhlele inyanga yakho.

Isinyathelo 3: Thola usizo lokuxoxisana. Amaqembu afana ne-Black Sash noma imitholampilo yezomthetho yasendaweni angaba usizo kakhulu. Angakusiza uphonsele inselelo izikweletu ezidala nezingalungile noma akusize usayinde ‘I-Acknowledgement of Debt.’ Kwesinye isikhathi, uma uvuma uhlelo lokukhokha, bazokwehlisa iphesenti lokudonsa okuzenzakalelayo kumitha yakho.

Isinyathelo 4: Shintsha isabelomali sakho. Kunzimana ukukwamukela lokhu, kodwa kumele ucabange ukuthi ingxenye yemali yakho kagesi izothathwa. Ukuhlelela u-R50 kagesi lapho usebenzisa u-R100 kungcono kunokumangala bese uhlala ebumnyameni isonto lonke.

Isithombe Esikhulu: Impi Kwabampofu Noma Isidingo Sezezimali?

Le mpi yamamitha ahlakaniphile iyisifinyezo somzabalazo iNingizimu Afrika ebhekene nawo ngo-2026. Uhulumeni uthi uma omasipala bephelelwa yimali, konke kuyama. Baphikisa ngokuthi wonke umuntu kumele akhokhe ingxenye yakhe efanele.

Kodwa mina ngikubona ngendlela ehlukile. Lokhu kuzwakala njengempi ebhekiswe kwabampofu. Kubeka umthwalo womnotho ophukile kubantu abangakwazi ngisho nokuthenga ucezu lwesinkwa. Kunokuba kulungiswe izinhlelo zokukhokhisa noma kudalwe imisebenzi, umbuso ucindezela nje ama-Randi ambalwa okugcina emindeni ephelelwe yithemba. Alubuzi ukuthi awufuni yini ukukhokha noma awakwazi yini ukukhokha. Njengoba lokhu kusaqhubeka, nginovalo lokuthi sizobona indlala eyengeziwe nabantu abaningi bephendukela ekuxhumeni ugesi ngendlela engekho emthethweni neyingozi ukuze nje baphile.

FAQs

Iyini inqubomgomo entsha yokubuyiselwa kwezikweletu ngamamitha ahlakaniphile ka-2026?

Ukubuyiselwa kwezikweletu ngamamitha ahlakaniphile kuwuhlelo lomasipala baseNingizimu Afrika lwango-2026 lokubuyisa imali engaphezu kwama-R60 wezigidigidi. Lusebenzisa amamitha ahlakaniphile axhunywe ku-ID yakho ukuze kuthathwe amaphesenti athile emali yakho kagesi ukuze kukhokhwe izikweletu zakudala zamanzi nentela yezakhiwo.

Ingabe kusemthethweni ukudonsa imali esibonelelweni sami se-SASSA ngale ndlela?

Kuseyinkinga yezomthetho engakacaci. Abayithathi e-akhawuntini yakho yasebhange, okungaba okungemthetho. Bayithatha lapho uthenga usizo. Nakuba lokhu kweqa ukuvikelwa koMthetho woSizo lwezeNhlalakahle, umphumela uyafana: unemali encane yokuphila.

Umasipala ungathatha malini emalini yami lapho ngithenga ugesi?

Kuya ngokuthi uhlalaphi. Omasipala abaningi bathatha phakathi kuka-30% no-60% wemali oyikhokhayo. Uzodinga ukubheka ehhovisi lendawo ukuze uthole iphesenti eliqondile abalibekile.

Ngingenzani uma iningi lesibonelelo sami sika-R390 lithathwa ngenxa yesikweletu kagesi?

Iya kumasipala uphethe umazisi (ID) wakho uthole isitatimende. Phikisa noma yiziphi izinkokhiso ezingalungile. Kumele futhi uxhumane ne-Black Sash noma umtholampilo wezomthetho ukuze bakusize uxoxisane ngenani eliphansi lokukhokha ukuze ukwazi ukukhokhela ugesi.

Ingabe lesi sikweletu semitha ehlakaniphile sizothinta isicelo sami se-SASSA noma izinsuku zokukhokha?

Cha. Lokhu akushintshi isimo sakho se-SASSA noma ukuthi ukhokhelwa nini. I-SASSA isathumela u-R390 ogcwele. Inkinga ilokho okwenzeka kuleyo mali lapho uyisebenzisa. Uma isibonelelo sakho sinqatshiwe ngenxa yezinye izizathu, bheka SASSA Appeals Guide yethu.

Comments & Discussions